Theo báo cáo từ tổ chức quốc tế Mission Possible Partnership (MPP), Trung Quốc hiện là nơi đặt gần 49% tổng số nhà máy công nghiệp sạch đang vận hành hoặc trong giai đoạn xây dựng trên toàn thế giới. Cơ sở dữ liệu của MPP tập trung khảo sát những ngành công nghiệp phát thải nặng và phức tạp nhất, bao gồm xi măng, thép, methanol, nhôm và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF).

Dữ liệu do hãng tin Reuters trích dẫn cho thấy trong 12 tháng qua, thế giới ghi nhận kỷ lục 36 dự án công nghiệp giảm phát thải quy mô thương mại đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID). Trong số này, riêng Trung Quốc chiếm tới 23 dự án với tổng vốn đầu tư vượt 40 tỷ euro (tương đương 45 tỷ USD). Tính trên phạm vi toàn cầu, trong tổng số 189 dự án công nghiệp sạch đã chốt nguồn vốn hoặc đang thi công, Trung Quốc nắm giữ 93 cơ sở. Hiện quốc gia này kiểm soát hơn 90% công suất sản xuất methanol phát thải thấp và trên 40% công suất nhôm sạch sử dụng năng lượng tái tạo toàn cầu.

Theo đánh giá của bà Belinda Schäpe, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), việc chủ động nắm giữ các mắt xích công nghệ xanh then chốt giúp Trung Quốc tạo ra lợi thế kinh tế lớn và gia tăng vị thế tại các thị trường mới nổi.

Để vận hành các cơ sở sản xuất công nghiệp sạch, nhu cầu điện năng là vô cùng khổng lồ. MPP ước tính toàn bộ các dự án công nghiệp sạch được công bố trên thế giới cần tới 3.500 TWh điện mỗi năm, tương đương 12% tổng nhu cầu điện toàn cầu hiện nay.

Trung Quốc đạt được lợi thế cạnh tranh nhờ sở hữu hạ tầng năng lượng tái tạo quy mô lớn. Tính đến cuối tháng 9, tổng công suất lắp đặt điện gió và điện mặt trời của nước này đã vượt mốc 2 tỷ kW, sau khi bổ sung thêm 170 triệu kW chỉ trong vòng 9 tháng. Nguồn cung điện sạch dồi dào giúp hạ giá thành điện năng, tạo tiền đề giải bài toán chi phí vận hành cho các nhà máy hóa chất và luyện kim xanh.

Dù dẫn đầu về công nghiệp sạch, nền kinh tế Trung Quốc vẫn đối mặt với một nghịch lý lớn khi nhiệt điện than hiện gánh vác gần 50% sản lượng điện quốc gia. Song song với việc đẩy mạnh năng lượng xanh, quốc gia này vẫn tiếp tục xây dựng thêm các nhà máy nhiệt điện than mới nhằm bảo đảm an ninh phụ tải cho hệ thống sản xuất.

Trái ngược với tốc độ bứt phá của Trung Quốc, các nền kinh tế phát triển ở phương Tây đang tỏ ra hụt hơi trong khâu triển khai dự án thực tế. Dù Liên minh châu Âu (EU) đã đưa ra Thỏa thuận Công nghiệp sạch trị giá trên 100 tỷ euro, dòng vốn thực tế đổ vào các dự án vẫn còn chậm. Trên toàn thế giới, có hơn 800 dự án công nghiệp sạch được đề xuất với tổng nhu cầu vốn 4.300 tỷ euro vẫn dậm chân tại chỗ do vướng mắc thủ tục hành chính hoặc thiếu hợp đồng mua hàng dài hạn.

Trong khi đó, nhóm các nền kinh tế mới nổi tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh – được gọi là “vành đai công nghiệp mới” – đang tận dụng thế mạnh tài nguyên để thu hút dòng vốn. Trong năm qua, khu vực này đã thu hút 4,7 tỷ euro cho 6 dự án quy mô lớn, vượt qua con số 4,3 tỷ euro của khối các nước phát triển. Điển hình như Kenya đang triển khai nhà máy phân bón xanh bằng năng lượng địa nhiệt công suất 300.000 tấn/năm, hay Nam Phi phát triển tổ hợp sản xuất nhiên liệu bay bền vững (SAF) quy mô thương mại.

Bà Faustine Delasalle, Giám đốc điều hành MPP, nhận định việc đưa kế hoạch trên giấy thành nhà máy vận hành thực tế đang mang lại việc làm và nguồn thu lớn cho các nước giàu tài nguyên sạch. Tuy nhiên, để đáp ứng các mục tiêu khí hậu toàn cầu, tốc độ cấp vốn cần được đẩy nhanh hơn nữa, nâng từ vài chục dự án mỗi năm hiện nay lên hàng trăm nhà máy trong giai đoạn tới.